Εργαζόμενη Μαμά: Ο Απόλυτος Οδηγός Δικαιωμάτων για την Εργαζόμενη Γυναίκα στην Ελλάδα

Η εργασία και η μητρότητα δεν χρειάζεται να είναι αντικρουόμενοι ρόλοι. Στην Ελλάδα, το εργατικό δίκαιο προβλέπει ένα ολοκληρωμένο πλέγμα προστασίας για την εργαζόμενη μητέρα, εξασφαλίζοντας τόσο την επαγγελματική της θέση όσο και τη δυνατότητα να αφοσιωθεί στην ανατροφή του παιδιού της. Αυτός ο οδηγός συγκεντρώνει όλα τα δικαιώματα που έχεις ως εργαζόμενη μητέρα, από την εγκυμοσύνη μέχρι τα πρώτα χρόνια ζωής του παιδιού σου.​

Προστασία από την Απόλυση: Η Ασπίδα Σου

Ένα από τα σημαντικότερα δικαιώματά σου είναι η προστασία από την απόλυση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και για 18 μήνες μετά τον τοκετό. Αυτή η προστασία ισχύει από την έναρξη της κύησης μέχρι και 18 μήνες μετά τη γέννηση, ακόμα και αν αλλάξεις εργοδότη εντός αυτής της περιόδου. Είναι σημαντικό να γνωρίζεις ότι η απαγόρευση απόλυσης ισχύει ανεξαρτήτως του αν ο εργοδότης σου γνωρίζει την εγκυμοσύνη σου ή όχι.​

Η προστασία καλύπτει και περιπτώσεις που το τέκνο γεννηθεί νεκρό ή αποβιώσει λίγο μετά τον τοκετό. Αν χρειαστεί να απουσιάσεις για μεγαλύτερο χρόνο λόγω ασθένειας που προκύπτει από την κύηση ή τον τοκετό, η προστασία παρατείνεται αντίστοιχα. Η μόνη εξαίρεση είναι η ύπαρξη σπουδαίου λόγου απόλυσης, ο οποίος πρέπει να δικαιολογηθεί εγγράφως από τον εργοδότη.​

Άδεια Μητρότητας: Οι Πρώτες 17 Εβδομάδες

Η βασική άδεια μητρότητας διαρκεί συνολικά 17 εβδομάδες (119 ημέρες). Από αυτές, οι πρώτες 8 εβδομάδες (56 ημέρες) χορηγούνται υποχρεωτικά πριν την αναμενόμενη ημερομηνία τοκετού (άδεια κυοφορίας) και οι υπόλοιπες 9 εβδομάδες (63 ημέρες) μετά τον τοκετό (άδεια λοχείας).​

Αν ο τοκετός πραγματοποιηθεί πριν τη συμπλήρωση των 8 εβδομάδων, το υπόλοιπο της άδειας χορηγείται μαζί με την άδεια λοχείας, ώστε να συμπληρωθούν οι 17 εβδομάδες. Αντίθετα, αν ο τοκετός καθυστερήσει, η άδεια κυοφορίας παρατείνεται μέχρι την πραγματική ημερομηνία γέννησης και δεν συμψηφίζεται με την άδεια λοχείας.​

Η άδεια μητρότητας θεωρείται πραγματικός χρόνος εργασίας και δεν συμψηφίζεται με την κανονική ετήσια άδεια. Κατά τη διάρκεια της άδειας λοχείας (9 εβδομάδες), ο e-ΕΦΚΑ (πρώην ΙΚΑ) καταβάλλει επίδομα λοχείας στις εργαζόμενες μητέρες, εφόσον πληρούν τις προϋποθέσεις των 200 ημερών εργασίας κατά τα δύο τελευταία έτη.​

Ειδική Άδεια Προστασίας Μητρότητας: Οι Επόμενοι 9 Μήνες

Μετά τη λήξη της άδειας μητρότητας, της ισόχρονης άδειας προς το μειωμένο ωράριο και της ετήσιας κανονικής άδειας (εφόσον τη λάβεις αμέσως μετά), δικαιούσαι ειδική άδεια προστασίας μητρότητας διάρκειας 9 μηνών. Προηγουμένως η άδεια αυτή ήταν 6 μηνών, αλλά με τον νόμο 4997/2022 επεκτάθηκε σε 9 μήνες.​

Κατά τη διάρκεια αυτής της άδειας, η Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (ΔΥΠΑ, πρώην ΟΑΕΔ) καταβάλλει μηνιαίως ποσό ίσο με τον εκάστοτε ισχύοντα κατώτατο μισθό, καθώς και αναλογία δώρων εορτών και επιδόματος άδειας. Η αίτηση πρέπει να κατατεθεί εντός 60 ημερών από τη λήξη των προηγούμενων αδειών.​

Η επέκταση της άδειας από 6 σε 9 μήνες ισχύει και για όσες βρίσκονταν ήδη σε άδεια την 25η Νοεμβρίου 2022 (ημερομηνία δημοσίευσης του νόμου).​

Μειωμένο Ωράριο και Άδεια Θηλασμού: Οι Επόμενοι 30 Μήνες

Για 30 μήνες από τη λήξη της άδειας λοχείας, δικαιούσαι να μειώσεις το ωράριό σου κατά 1 ώρα την ημέρα, προσερχόμενη αργότερα ή αποχωρώντας νωρίτερα από την εργασία. Το μειωμένο αυτό ωράριο θεωρείται χρόνος εργασίας και καταβάλλεται κανονικά.​

Εναλλακτικά, με συμφωνία του εργοδότη, μπορείς να επιλέξεις μειωμένο ωράριο κατά 2 ώρες ημερησίως για τους πρώτους 12 μήνες και κατά 1 ώρα για επιπλέον 6 μήνες. Μια τρίτη επιλογή είναι η λήψη συνεχούς άδειας 3,5 μηνών αντί του μειωμένου ωραρίου, εφόσον συμφωνήσεις με τον εργοδότη.​

Η άδεια θηλασμού και φροντίδας παιδιού μπορεί να μεταβιβαστεί στον πατέρα, εφόσον η μητέρα δεν κάνει χρήση αυτής και προσκομίσει σχετική βεβαίωση από τον εργοδότη της.​

Προστασία από τη Νυκτερινή Εργασία

Οι επιχειρήσεις που απασχολούν έγκυες εργαζόμενες αναλαμβάνουν την υποχρέωση να αποφεύγουν την απασχόληση των εγκύων σε νυκτερινή βάρδια. Σε οποιαδήποτε στιγμή της εγκυμοσύνης, και εφόσον το ζητήσεις για λόγους υγείας, πρέπει να μετακινηθεί σε θέση ημερήσιας απασχόλησης. Η θηλάζουσα μητέρα έχει το δικαίωμα να ΜΗΝ εξυπηρετεί νυκτερινή βάρδια μέχρι την ηλικία των 12 μηνών του παιδιού της.​

Άδειες για την Φροντίδα του Παιδιού

Πέρα από τις βασικές άδειες μητρότητας, δικαιούσαι και επιπλέον άδειες για την φροντίδα του παιδιού σου:

Άδεια λόγω ασθένειας παιδιού: Έχεις δικαίωμα σε άδεια άνευ αποδοχών που δεν υπερβαίνει τις 6 εργάσιμες ημέρες κάθε ημερολογιακό έτος σε περίπτωση ασθένειας εξαρτώμενων παιδιών έως 16 ετών. Η άδεια αυτή αυξάνεται σε 8 εργάσιμες ημέρες αν έχεις δύο παιδιά και σε 14 εργάσιμες ημέρες αν έχεις περισσότερα από δύο.​

Ειδική γονική άδεια νοσηλείας: Σε περίπτωση νοσηλείας του παιδιού λόγω ασθένειας ή ατυχήματος, δικαιούσαι άδεια χωρίς αποδοχές για όσο διαρκεί η νοσηλεία, έως 30 εργάσιμες ημέρες κατ' έτος.​

Άδεια λόγω σοβαρών νοσημάτων: Αν το παιδί σου πάσχει από σοβαρό νόσημα (νεοπλασματική ασθένεια, χρειάζεται αιμοκάθαρση, μεταμόσχευση κ.λπ.), δικαιούσαι ειδική άδεια 10 εργάσιμων ημερών με αποδοχές.​

Δικαιώματα σε Υιοθεσία και Παρένθετη Μητρότητα

Τα δικαιώματα μητρότητας επεκτείνονται και σε γυναίκες που αποκτούν τέκνο με υιοθεσία ή παρένθετη μητρότητα. Συγκεκριμένα, η τεκμαιρόμενη μητέρα που αποκτά τέκνο με παρένθετη μητρότητα, καθώς και η εργαζόμενη που υιοθετεί τέκνο από την ένταξη του παιδιού στην οικογένεια έως την ηλικία των 8 ετών, δικαιούνται το μεταγενέθλιο τμήμα της άδειας μητρότητας (9 εβδομάδες).​

Επίσης, δικαιούνται την ειδική άδεια προστασίας μητρότητας 9 μηνών και όλες τις σχετικές παροχές και επιδόματα που συνδέονται με αυτές.​

Δικαιώματα του Πατέρα

Ο πατέρας δικαιούται άδεια πατρότητας 14 εργάσιμων ημερών με αποδοχές, η οποία μπορεί να ληφθεί είτε δύο ημέρες πριν την αναμενόμενη ημερομηνία τοκετού και τις υπόλοιπες 12 ημέρες εντός 30 ημερών από τη γέννηση, είτε συνολικά μετά τη γέννηση. Επιπλέον, ο πατέρας προστατεύεται από απόλυση για 6 μήνες μετά τον τοκετό.​

Ο πατέρας μπορεί να αναλάβει την άδεια θηλασμού και φροντίδας παιδιού (30 μηνών) εφόσον η μητέρα δεν κάνει χρήση αυτής. Από την ειδική άδεια προστασίας μητρότητας 9 μηνών, μπορούν να μεταβιβαστούν έως και 7 μήνες στον πατέρα υπό προϋποθέσεις.​

Η Πραγματικότητα της Εργαζόμενης Μητέρας στην Ελλάδα

Παρά το προστατευτικό νομικό πλαίσιο, οι εργαζόμενες μητέρες στην Ελλάδα αντιμετωπίζουν σημαντικές προκλήσεις. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat για το 2020, το ποσοστό απασχόλησης των μητέρων ηλικίας 25-54 ετών είναι μόλις 61,3%, από τα χαμηλότερα στην Ευρώπη. Σε σύγκριση, το αντίστοιχο ποσοστό για τους άνδρες με παιδιά στην ίδια ηλικιακή ομάδα ήταν 90,0%, αποκαλύπτοντας ένα χάσμα 28,7 ποσοστιαίων μονάδων.​

Η πιο πρόσφατη έρευνα που διενεργήθηκε από το Κέντρο Μελετών Πολιτικής για το Φύλο και την Ισότητα (ΚΕΜΕΦΙ) σε συνεργασία με την MRB Hellas και την υποστήριξη της Eurolife FFH τους πρώτους μήνες του 2025, αποκαλύπτει ανησυχητικά στοιχεία. Η 4η κατά σειρά αυτή έρευνα, της οποίας τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν στην ημερίδα "Women Who Dare 2025: Η Ισότητα ως Τρόπος Ζωής" στις 7 Απριλίου 2025 στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, καταγράφει τις εξής πραγματικότητες:​

Το 69,9% των νέων μητέρων ηλικίας 25-34 ετών θεωρεί ότι η μητρότητα επηρεάζει αρνητικά την επαγγελματική τους εξέλιξη​

Το 72,2% των ερωτηθεισών νέων γυναικών δήλωσε ότι σταμάτησε να εργάζεται με την έλευση της μητρότητας​

Το 58,2% δήλωσε ότι έχασε ευκαιρίες εξέλιξης όταν ήρθε η μητρότητα​

Το 57,7% δήλωσε ότι φοβάται ενδεχόμενη απόλυση σε περίπτωση εγκυμοσύνης​

Μόνο το 50,2% των γυναικών με παιδιά δηλώνει ικανοποιημένο από την ισορροπία μεταξύ εργασίας και μητρότητας​

Τα στοιχεία της Eurostat για το 2021 επιβεβαιώνουν την επίδραση του αριθμού των παιδιών στην απασχόληση: το ποσοστό απασχόλησης μεταβάλλεται δραματικά από 68,3% για γυναίκες χωρίς παιδιά, σε μόλις 56,1% για εκείνες με τρία ή περισσότερα παιδιά.​

Αυτά τα ευρήματα αναδεικνύουν το χάσμα μεταξύ του νομικού πλαισίου προστασίας και της πραγματικής εμπειρίας των εργαζόμενων μητέρων στην ελληνική αγορά εργασίας.​

Πρακτικές Συμβουλές

Ενημέρωση του εργοδότη: Ενημέρωσε τον εργοδότη σου έγκαιρα για την εγκυμοσύνη σου, ώστε να ενεργοποιηθεί η προστασία από απόλυση.​

Συγκέντρωση δικαιολογητικών: Φρόντισε να έχεις τα απαραίτητα δικαιολογητικά (βεβαίωση γιατρού για την πιθανή ημερομηνία τοκετού, ληξιαρχική πράξη γέννησης, βεβαίωση εργοδότη για αποχή από την εργασία).​

Υποβολή αιτήσεων: Υποβάλλε εγκαίρως τις αιτήσεις για τις άδειες και τα επιδόματα στους αρμόδιους φορείς (ΔΥΠΑ, e-ΕΦΚΑ).​

Γνώση των δικαιωμάτων σου: Ενημερώσου διεξοδικά για τα δικαιώματά σου και μην διστάσεις να τα διεκδικήσεις. Σε περίπτωση παραβίασής τους, μπορείς να απευθυνθείς στην Επιθεώρηση Εργασίας ή σε εργατολόγο.​

Σχεδιασμός: Σχεδίασε εκ των προτέρων τη χρήση των αδειών σου, επιλέγοντας το σχήμα που ταιριάζει καλύτερα στις ανάγκες σου και της οικογένειάς σου.​

Συμπέρασμα

Η ελληνική νομοθεσία παρέχει ένα ολοκληρωμένο σύστημα προστασίας για την εργαζόμενη μητέρα, από την απαγόρευση απόλυσης και τις άδειες μητρότητας μέχρι το μειωμένο ωράριο και τις άδειες φροντίδας παιδιού. Η γνώση και η σωστή αξιοποίηση αυτών των δικαιωμάτων μπορεί να κάνει τη διαφορά στην ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής.​

Ωστόσο, όπως καταδεικνύει η έρευνα του ΚΕΜΕΦΙ-MRB-Eurolife FFH του 2025, υπάρχει ακόμα μεγάλη απόσταση μεταξύ των θεσμικών εγγυήσεων και της πραγματικής εμπειρίας των εργαζόμενων μητέρων. Η πλειοψηφία των νέων μητέρων αισθάνεται ότι η μητρότητα επηρεάζει αρνητικά την καριέρα της, ενώ πολλές εξαναγκάζονται να εγκαταλείψουν την εργασία τους.​

Είναι σημαντικό να θυμάσαι ότι αυτά τα δικαιώματα δεν είναι προνόμια, αλλά θεμελιώδη εργασιακά δικαιώματα που εξασφαλίζουν την ισότητα και την προστασία της μητρότητας στο χώρο εργασίας. Μην διστάσεις να τα διεκδικήσεις και να ζητήσεις βοήθεια όποτε χρειάζεται.